Gian nan trong đấu tranh chống hàng giả

201
664c028e24486957bfc879143743add8_Ngay_cang_nhiYu_hang_giY

Trong bối cảnh nền kinh tế phát triển mạnh mẽ, các hoạt động xuất, nhập khẩu, thông thương hàng hóa trở nên sôi động, nhu cầu của người dân về các sản phẩm phục vụ đời sống con người ngày càng gia tăng thì hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng cũng theo đó xuất hiện ngày càng nhiều với thủ đoạn hết sức tinh vi, xảo quyệt. Vấn đề này không chỉ đe dọa sức khỏe, niềm tin người tiêu dùng mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng thị trường và rất khó có biện pháp giải quyết triệt để.664c028e24486957bfc879143743add8_Ngay_cang_nhiYu_hang_giY

Đấu tranh chống hàng giả để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Ngày 19/3/2014, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 389/QĐ-TTg về việc thành lập Ban chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả (gọi tắt là Ban chỉ đạo 389 quốc gia). Trên cơ sở đó, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thành lập Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả địa phương do đồng chí Phó Chủ tịch làm Trưởng ban với thành phần phù hợp, đảm bảo hiệu quả. Ban Chỉ đạo 389 đóng vai trò là cơ quan đầu não, thường trực trong triển khai các biện pháp, công tác phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả.

Vừa qua, tại Hà Nội, Ban Chỉ đạo 389 quốc gia đã tổ chức họp báo chuyên đề thông tin về kết quả chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả 06 tháng đầu năm 2018 và giải pháp trọng tâm 06 tháng cuối năm 2018. Theo đó, trong 06 tháng đầu năm 2018, các đơn vị chức năng trên cả nước đã phát hiện, bắt giữ, xử lý 88.229 vụ vi phạm, thu nộp ngân sách nhà nước gần 7,5 tỷ đồng, khởi tố 887 vụ với 889 đối tượng.

Theo Hiệp hội Chống hàng giả và bảo vệ thương hiệu Việt Nam (VATAP), hiện đã có tới trên 30 ngành hàng ở Việt Nam bị làm giả. Hàng giả, hàng nhái khá đa dạng về mẫu mã, phong phú về chủng loại và linh hoạt về giá cả. Chúng xuất hiện ở nhiều lĩnh vực, ngành hàng từ nông nghiệp đến công nghiệp, từ các sản phẩm uy tín trong nước cho đến những mặt hàng xa xỉ của các nhãn hiệu nổi tiếng thế giới. Các sản phẩm bị làm giả phổ biến và nhanh nhất là mỹ phẩm, thực phẩm, đồ uống (rượu, bia, nước giải khát), quần áo, thuốc chữa bệnh, vật tư nông nghiệp, thuốc bảo vệ thực vật, thiết bị vệ sinh…, thậm chí, các loại “tem chống hàng giả” cũng bị làm giả. Thời gian gần đây, nhiều vụ việc hàng giả, hàng nhái nghiêm trọng đã bị điều tra, phát hiện, chủ yếu liên quan đến hàng hóa có nguồn gốc nước ngoài thẩm lậu vào thị trường nội địa, tập trung vào các mặt hàng như thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, phân bón, thuốc chữa bệnh. Trong đó phải kể đến những vụ án lớn như sản xuất phân bón giả của Công ty Thuận Phong, sản xuất, kinh doanh thuốc điều trị ung thư giả của Công ty dược VN Pharma hay vụ tráo mác nhà sản xuất để nâng giá trị sản phẩm kéo dài trót lọt trong suốt gần 30 năm của thương hiệu kinh doanh lụa hàng đầu Việt Nam KhaiSilk (sản phẩm khăn lụa nhập khẩu từ Trung Quốc chiếm 50% sản phẩm khăn lụa đang kinh doanh tại các cửa hàng hệ thống KhaiSilk và mang nhãn mác “Made in Viet Nam”)… Gần đây nhất, tại cuộc họp báo chuyên đề chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả do Văn phòng Thường trực Ban chỉ đạo 389 quốc gia tổ chức ngày 31/7/2018 đã công bố 07 hành vi vi phạm bị phát hiện của chuỗi siêu thị Con Cưng, bao gồm: Kinh doanh hàng hóa nhập khẩu tại thời điểm kiểm tra nhưng không có hóa đơn, chứng từ; Kinh doanh hàng hóa ghi nhãn trong nước nhưng không thể hiện bằng ngôn ngữ tiếng Việt mà bằng tiếng nước ngoài, ký tự Latin; Kinh doanh hàng hóa mà sử dụng nhãn mác có nội dung khác đè lên nhãn gốc in trên sản phẩm; Kinh doanh hàng hóa là túi nilon đựng sữa ghi sử dụng công nghệ Đức nhưng không ghi xuất xứ của hàng hóa, không có nội dung thể hiện hợp chuẩn QCVN 12-1:2011/BYT; Kinh doanh hàng hóa là mỹ phẩm có dấu hiệu chưa được phép lưu hành; Kinh doanh nhiều loại hàng hóa có nhãn không ghi đầy đủ các nội dung theo quy định; Các cửa hàng đang thực hiện rất nhiều chương trình khuyến mãi nhưng chưa xuất trình được các giấy tờ liên quan theo quy định. Có thể thấy, hoạt động sản xuất, kinh doanh, tiêu thụ hàng giả tiếp tục có nhiều diễn biến phức tạp, lên đến mức đáng báo động với nhiều thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt.

Hàng giả, hàng nhái có mặt ở Việt Nam bằng nhiều con đường; trong số đó, có khoảng 40% hàng giả, hàng nhái sản xuất ở Việt Nam, tập trung nhiều ở các tuyến biên giới, còn lại được đưa vào từ nước ngoài. Hàng giả chủ yếu được vận chuyển, tiêu thụ tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa hoặc được trà trộn với hàng thật trong các đô thị. Hệ lụy tiêu cực mà vấn nạn hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng gây ra cho xã hội là không nhỏ, ảnh hưởng đến sức khỏe, tài chính của người tiêu dùng, làm suy giảm niềm tin với tính minh bạch của thị trường, phá hoại cạnh tranh công bằng, giảm uy tín của các nhà sản xuất chân chính và quan trọng hơn là vi phạm nghiêm trọng quyền sở hữu trí tuệ, quyền tác giả đối với các mặt hàng đã được bảo hộ. Hơn nữa, với một nền kinh tế đang trong quá trình hội nhập như nước ta, để hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng trà trộn không chỉ gây thất thu cho ngân sách nhà nước mà còn làm xấu đi môi trường đầu tư kinh doanh, triệt đường phát triển của các doanh nghiệp nội và gián tiếp đánh mất lợi thế thị trường, mất điểm trong mắt các nhà đầu tư nước ngoài, nhất là những nhãn hàng lớn, ảnh hưởng đến uy tín của Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Trên thực tế, công tác đấu tranh chống hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng gặp rất nhiều khó khăn bởi nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan khác nhau. Mặc dù các lực lượng chức năng, Ban chỉ đạo 389 các địa phương, đặc biệt là lực lượng quản lý thị trường đã phối hợp với cơ quan công an phát hiện, bắt giữ và xử lý nhiều vụ việc nhưng vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu và chưa làm giảm bức xúc trong nhân dân. Lợi nhuận mang lại từ sản xuất, kinh doanh hàng giả là rất lớn trong khi nhu cầu thị trường là vô tận và mức độ nhận biết sản phẩm của người tiêu dùng còn hạn chế cùng địa bàn tiêu thụ rộng lớn đã tạo cơ hội cho hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng giả ngày càng diễn biến phức tạp với thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt hòng qua mắt các cơ quan chức năng. Công tác quản lý, kiểm tra và xử lý hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả chưa đạt hiệu quả cao do hoạt động thiếu đồng bộ và chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ giữa các cơ quan. Phương tiện kỹ thuật phục vụ công tác đấu tranh chống hàng giả còn thiếu và yếu, phương tiện giám định, phân biệt hàng thật, hàng giả, nhất là đối với các thương hiệu hàng hóa ngoại nhập không có nhà sản xuất tại Việt Nam để xác định. Việc phân biệt hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng cũng không hề dễ dàng đối với người tiêu dùng khi các sản phẩm được làm giả một cách tinh vi từ nhãn hiệu, kiểu dáng đến tem chống hàng giả và cả những chi tiết nhỏ nhất. Trong khi đó, người tiêu dùng chưa được trang bị nhiều kiến thức, thông tin về phân biệt hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng hoặc một số trường hợp người tiêu dùng chấp nhận mua hàng giả cho chuộng giá rẻ, do không biết và thường bỏ qua không tố cáo khi phát hiện hàng giả. Việc hợp tác của các doanh nghiệp với các cơ quan chức năng chống hàng giả chưa thường xuyên, chặt chẽ, thậm chí có doanh nghiệp chưa ý thức được trách nhiệm trong việc bảo vệ thương hiệu của mình. Thủ đoạn làm hàng giả ngày càng tinh vi, đối tượng thường sử dụng nhiều công nghệ, nhiều công đoạn và không chỉ được sản xuất từ nước ngoài mà hiện đã xuất hiện nhiều cơ sở sản xuất hàng giả ngay trong nước, địa điểm tại các vùng hẻo lánh trong khu đông dân, tại nhà riêng… nên cơ quan chức năng rất khó phát hiện.Chính bởi những khó khăn, hạn chế nêu trên, đến nay, vấn đề hàng giả vẫn không thể xử lý triệt để; hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng giả đâu đó vẫn đang diễn ra và nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật, bất chấp hậu quả khôn lường gây ra đối với người tiêu dùng và thị trường.

Dưới góc độ pháp lý, tại Chương XVIII các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế – Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), tội sản xuất, buôn bán hàng giả được quy định tại 04 điều luật từ Điều 192 đến Điều 195 (Điều 192: Tội sản xuất, buôn bán hàng giả; Điều 193: Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm, Điều 194: Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh, Điều 195: Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thức ăn dùng để chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, vật nuôi). Ở từng điều luật, với từng mức độ hành vi vi phạm khác nhau, quy định về hình phạt áp dụng là khác nhau. Tuy nhiên, trong thực tiễn, nhận thức của người dân về trách nhiệm hình sự cũng như việc thực thi, xử lý của các cơ quan chức năng còn nhiều hạn chế, bất cập nên hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả vẫn tiếp tục diễn ra bất chấp hậu quả pháp lý sẽ phải gánh chịu đã được pháp luật quy định rõ.

Thời gian tới, để nâng cao hiệu quả đấu tranh chống hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả, cần tập trung thực hiện tốt một số giải pháp trọng tâm sau:

Một là, người tiêu dùng cần nâng cao tinh thần cảnh giác khi mua hàng, nhận thức rõ trách nhiệm của mình trong đấu tranh chống hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, bảo vệ quyền lợi của chính bản thân mình cũng như bảo vệ quyền sử hữu trí tuệ, kịp thời phát hiện, tố cáo hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả với cấp có thẩm quyền, tránh tình trạng làm ngơ hoặc tiếp tay cho hành vi này có điều kiện, cơ hội hoạt động. Có thể nói, đây là giải pháp cốt lõi, nền tảng nhất, không chỉ để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà còn chống lại hành vi phá hoại sản xuất, kìm hãm sự phát triển kinh tế đất nước.

Hai là, các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất chân chính cần siết chặt quản lý, giám sát việc tiêu thụ hàng hóa của mình, không nên coi việc chống hàng giả chỉ là của các cơ quan thực thi pháp luật. Đẩy mạnh tuyên truyền, thông báo đến người tiêu dùng cách thức phân biệt hàng thật và hàng giả; bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và giá trị thương hiệu, kịp thời phát hiện, tố cáo, khiếu nại hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng. Thông qua hoạt động quảng bá sản phẩm song song với hướng dẫn, chỉ rõ cho người tiêu dùng các thủ đoạn làm hàng giả cũng như có kênh phân phối sản phẩm chất lượng tốt tới tận tay người tiêu dùng, nhất là ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, khu công nghiệp, khu chế xuất…

Ba là, lực lượng chức năng (Công an, Biên phòng, Quản lý thị trường…) cần có sự phối hợp chặt chẽ trong phát hiện, đấu tranh chống hàng giả. Tăng cường quản lý địa bàn, đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến các văn bản pháp luật tới tất cả các tổ chức, cá nhân kinh doanh; tổ chức ký cam kết không tiếp tay cho việc mua bán hàng giả. Tăng cường kiểm tra, kiểm soát, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm hành vi vi phạm về sản xuất, buôn bán hàng giả, nhất là các cơ sở kinh doanh các mặt hàng dễ bị làm giả như mỹ phẩm, phân bón, thuốc trừ sâu, dược phẩm…

Khánh Vi